Need Help ?
Call: +977- 071521454

जिल्लाको बारेमा

स्वागत छ जिल्ला शिक्षा कार्यालय रुपन्देही !!!

रुपन्देही जिल्ला ८३० १२’ १६” देखी ८३० ३८’ १६” पूर्व देशान्तर र २७० २०’ ००” देखी २७० ४७’ २५” उत्तरी अक्षांशमा अवस्थित रुपन्देही जिल्ला नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्र्तगत लुम्बिनी अञ्चलका ६ जिल्लाहरु मध्ये तराईको एक जिल्ला हो । विश्व शान्तिका अग्रदूत गौतम बुद्धको पवित्र जन्मस्थलको रुपमा विश्वमै परिचित, भौगोलिक ऐतिहासिक र पर्यटकीय दृष्टिले महत्वपूर्ण द्वारका रुपमा रहेको यो जिल्ला समुद्री सतह देखी १०० मिटरदेखि १२२९ मिटरसम्मको उचाइमा रहेको छ । १३६० वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल रहेको यस जिल्लाको पूर्वमा नवलपरासी, पश्चिममा कपिलवस्तु, उत्तरमा पाल्पा र दक्षिणमा छिमेकी राष्ट्र भारतको उत्तर प्रदेशका महाराजगञ्ज र सिद्धार्थनगर जिल्लाहरु पर्दछन् । 
रुपन्देही जिल्ला ऐतिहासिक तथा पूरातात्विक दृष्टिले पनि अत्यन्तै महत्वपूर्ण रहेको छ । शान्तिका अग्रदूत महामानव गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी विश्वकै लागि पवित्र धार्मिक स्थल हो । यहाँ रहेको मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ, पोखरीहरु, विहारहरु पुरातात्विक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छन् । त्यस्तै गरी बुटवलको जितगढी किल्ला, मणिमुकन्द सेनको दरवार, रामापिथेकसको अवशेष प्राप्त क्षेत्र, देवदहको भवानीपुर (बुद्धको मावली) क्षेत्र ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक दुवै दृष्टिकोणले अत्यन्तै महत्वपूर्ण क्षेत्रका रुपमा रहेका छन् ।  
समग्रमा यस जिल्लामा उष्ण प्रदेशीय हावापानी पाइन्छ । वसन्त, गृष्म र वर्षा ऋतु अर्थात चैत्रदेिख भाद्रसम्म यहाँ अत्याधिक गर्मी हुन्छ । आश्विनदेखि फागुनसम्म समसितोष्ण किसिमको हावापानी पाइन्छ । आषाढदेखि भाद्रसम्म निकै वर्षा हुन्छ । अहिले सम्मको अभिलेख अनुसार यहाँको अधिकतम तापक्रम ४५.४०० से. न्यूनतम तापक्रम ८.७५० से. रहेको र सरदर वार्षिक वर्षा १३९१ मि.मि. रहेको पाइन्छ । हाल यस जिल्लामा सार्वजनिक र निजी प्रा.वि., नि.मा.वि., मा.वि, उच्च माध्यमिक विद्यालय, क्याम्पस र प्राविधिक शिक्षालय, मदरसा गरी ७४५ भन्दा बढी शैक्षिक संस्थाहरु रहेका छन् । यहाँको कुल साक्षरता २०५८ सालको जनगणना अनुसार ६६% साक्षरता  रहेको जसमा पुरुष साक्षरता ७५.८% महिला साक्षरता ५५.७% रहेकोमा २०६८ सालको जनगणना अनुसार करीव ७२% साक्षर रहेको जसमा जसमा पुरुष साक्षरता करीव ८१% महिला साक्षरता करीव ६२% रहेको छ । रुपन्देही जिल्लाको कूल जनसङ्ख्या ८,८०,१९६मा पुरुषको संख्या ४,३२,१९३ र महिलाको संख्या ४,४८,००३ रहेको छ । 
  शैक्षिक स्थिति
रुपन्देही जिल्ला शिक्षाको क्षेत्रमा राष्ट्रमा नै परिचित छ । यहाँ आधारभूत तहदेखि उच्च शिक्षा सम्मका शिक्षण सँस्थाहरुबाट शैक्षिक सेवा प्रवाह भइरहेको छ । आर्थिक अवसरको प्रचुरता र यातायातको पहुँच आदि कारणले वसाईसराई पनि तीब्र भएको देखिन्छ । बन्दव्यापार, उद्योग यातायात, बसाईंसराइ आदिका कारणले गर्दा शिक्षाको क्षेत्रमा पनि उल्लेख्य प्रगति देखिन्छ तर जिल्लाको आन्तरिक अवस्था र समानुपातिक विकासको दृष्टिकोणले केही विषमता देखिन्छ । यस जिल्लामा सञ्चालित शैक्षिक सँस्थाहरुको विवरण तालिकाहरुमा देखाइएको छ । तालिका हेर्दा यस जिल्लाको शैक्षिक अवस्था सन्तोषजनक नै छ । सँस्थागत र सामुदायिक विद्यालयहरुको सँख्या धेरै देखिन्छ । तर अधिकांश सँस्थागत विद्यालयहरु शहरी इलाका र राजमार्गका आसपासमा खुलेका छन् । उच्च शिक्षण सँस्थाहरु पनि बुटवल र भैरहवामा सञ्चालित छन् भने प्राविधिक उच्च शिक्षातर्पm मणिग्राममा इञ्जिनियरिङ, बुटवल र भैरहवामा चिकित्साशास्त्रका स्नातक तहसम्मको पठनपाठन हुँदै आएको छ । २०६९.७०को वैशाख देखित्भ्ख्त अन्तरगत ३ वटा विद्यालयहरुलाई कक्षा ९वाट कम्प्यूटर िविज्ञान,कृषि तथा सिभिल इञ्जिनियरिङ विषयमा कक्षा सञ्चालन गर्ने भएको छ ।
 रुपन्देही जिल्लामा भारतको सिमानासँग जोडिएका २९ गाविसहरुमा प्रति गाविस औषतमा विद्यालयहरुको सङ्ख्या ४ वा सोभन्दा तल रहेको छ । मर्चवार क्षेत्रका अठारवटा गाविसमा जम्मा ५ वटा माध्यमिक विद्यालयहरु छन् । शहरी क्षेत्रमा तल्ला कक्षाहरुमा विद्यार्थी भर्ना अति न्यून रहेको छ । ती विद्यालयहरुको भविष्य के हुने ? शैक्षिक मूलप्रवाहीकरणमा अत्यावश्यक देखिएको मदरसा शिक्षालाई व्यवस्थित गर्न प्रशस्त चुनौतीहरु देखिएका छन् । कक्षा ५ सम्मको अनुमति प्राप्त ७४ मदरसा र कक्षा ३ सम्मको मात्र अनुमति प्राप्त २७ मदरसाहरुलाई कुन तहसम्म स्तरवृद्धि गर्ने भन्ने चुनौतीको अलावा मदरसा परिपाटीमा उच्च शिक्षासम्मका कक्षाहरु र अझैपनि सञ्चालनमा आउन सकेका छैनन् । यदाकदा माध्यमिक कक्षा सञ्चालनमा आएका मदरसाहरुमा समेत पाठ्यक्रम,पाठ्यपुस्तक लगाएतका कुराहरुमा नियमन गर्न कठिनाई भएको छ  ।
                              समस्याहरुको निराकरणको लागि जिल्ला शिक्षा कार्यालयले समयसमयमा प्र.अ.हरुको बैठक बोलाई नीतिनिर्देशनहरु दिने गरेको छ । परीक्षामा एकरुपता ल्याउन सामुदायिक र संस्थागत प्रधानाध्यापकहरुको साझा बैठकबाट निर्णय गराई परीक्षा सञ्चालन गर्नेै व्रिmयाकलाप गरिएको छ । विद्यालय अनुमति दिंदा स्रोतव्यक्ति, विद्यालय निरीक्षकहरुको स्थलगत निरीक्षण प्रतिवेदनलाई आधार मानी अनुमति तथा कक्षा थपको अनुमतिको व्यवस्था गरिएको छ । विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष शिक्षा कार्यालयले मनोनित गर्ने व्यवस्थालाई निरन्तरता दिइएको छ । शिक्षासँग सम्बन्धित मुद्दाहरु जस्तै क्ीऋ परीक्षा सञ्चालनमा संस्थागत र सामुदायिक दुवै खाले विद्यालयहरुको सामूहिक सहभागितामा परीक्षा सञ्चालन, उत्तरपुस्तिका परीक्षण लगायतका कार्यहरु सम्पन्न गरिएका छन् ।